Η Ορθόδοξη πίστη μας δεν είναι μια μονομερής δραστηριότητα, ή έστω μια αναγκαιότητα στη ζωή του πιστού, αλλά μια καθολική στάση ζωής και δυναμικής πορείας, του
όλου ανθρώπου προς τον προορισμό του, την οποία αποκαλούν οι Πατέρες ως «θείον έρωτα». Με την σύντομη αναφορά του στους μυστικούς ορθοδόξους Πατέρες της Εκκλησίας μας, έβαλε μια κάποια τάξη στην αναφορά του στην «Ψυχολογία της Θρησκείας». Όντως οι θεοφώτιστοι Πατέρες, αιώνες πριν αναφανεί η επιστήμη της Ψυχολογίας, έκαμαν τη μεγάλη και βαθιά ανατομία της ανθρώπινης ψυχής και έδωσαν την απάντηση, την οποία ψάχνει ακόμα να τη βρει, (αν τη βρει), η Ψυχολογία. Για τις ασθένειες και τις διαταραχές της ψυχής ευθύνεται η αμαρτία, η οποία εισβάλλει στην ανθρώπινη ψυχή, ως παρείσακτη κατάσταση και δημιουργεί μια «δεύτερη φύση» στον άνθρωπο. Αυτό σημαίνει διχασμό της ανθρώπινης ψυχής, όπως διαβεβαίωσε ο απόστολος Παύλος, «βλέπω δε έτερον νόμον εν τοις μέλεσί μου αντιστρατευόμενον τω νόμω του νοός μου και αιχμαλωτίζοντά με εν τω νόμω της αμαρτίας τω όντι εν τοις μέλεσί μου» και συνεχίζει ο μεγάλος απόστολος, τονίζοντας την τραγικότητα αυτού του ψυχικού διχασμού: «Ταλαίπωρος εγώ άνθρωπος! τις με ρύσεται εκ του σώματος του θανάτου τούτου;» (Ρωμ.7,23-24)! Η ψυχή, χωρίς τη βοήθεια της χάριτος του Θεού, δεν μπορεί να απελευθερωθεί από τα δεσμά της αμαρτίας και να αναχθεί από μόνη της στο Θεό, όπως έγραψε ένας μεγάλος ανατόμος της ανθρώπινης ψυχής, ο άγιος Μακάριος Αιγύπτιος (301-391): «το μεν γαρ αντιλέγειν τη αμαρτία δύναται η ψυχή, άνευ δε Θεού νικήσαι ή εκριζώσαι το κακόν ου δύναται» (Ομιλίαι Πνευματικαί ΚΗ΄, PG 34, 709). Τα όρια της ανθρώπινης ψυχικής δύναμης είναι σαφή. Άρα λοιπόν τα όποια ψυχικά προβλήματα και διαταραχές, όχι μόνον δεν είναι ικανά να δημιουργήσουν θρησκευτική κατάσταση στον άνθρωπο, αλλά κυριολεκτικά τον αποδομούν.
Την θρησκευτικότητα λοιπόν στον
άνθρωπο δεν τη δημιουργεί καμιά ψυχική κατάσταση ή διαταραχή, αλλά η φυσική
ανάγκη του ανθρώπου να αναχθεί προς τον Δημιουργό του, την αιτιότητα της
ύπαρξής του. Η δημιουργία του δεν είναι προϊόν τύχης, αλλά επισταμένης
επιμέλειας του Θεού (Γεν.1,26), να μοιραστεί με αυτόν τη δική Του μακαριότητα.
Να γίνει, με τη δική του θέληση, κατά χάριν Θεός! Μόνο η ορθόδοξη ανθρωπολογία
μπορεί να δώσει την ορθότερη ερμηνεία για το φαινόμενο άνθρωπος, τη φύση του
και τον προορισμό του, και κανένας άλλος!
Κλείνοντας, την αναφορά μας αυτή,
θα θέλαμε να συμβουλεύσουμε όλους όσους «αποθεώνουν» την σοφία του κόσμου και
την επιστήμη, να είναι συγκρατημένοι, διότι όσο τέλεια και αν φαντάζει μια
φιλοσοφική θεωρία ή μια επιστημονική ανακάλυψη, υπόκειται πάντα στην ανθρώπινη
σχετικότητα. Πάμπολλοι μεγαλορρήμονες της κοσμικής σοφίας και επιστήμης,
«φάσκοντες είναι σοφοί εμωράνθησαν» (Ρωμ.1,22). Η ίδια η επιστήμη, με την
πρόοδό της, τους αναίρεσε. Αυτό είναι άλλωστε επιστήμη, η δυναμική πορεία προς
το «ειδέναι» και όχι η δογματική προσήλωση σε πρόσκαιρους υποκειμενισμούς. Παρ’
όλα αυτά όμως η αληθινή επιστήμη, και εν προκειμένω και η Ψυχολογία, όταν δεν
έχει το στοιχείο της απολυτότητας και της αλαζονείας των δημιουργών της, μπορεί
να προσφέρει πολύτιμες υπηρεσίες της στον άνθρωπο. Μπορεί να αποβεί χρήσιμη και
να μην θεωρείται «εχθρός της θρησκείας». Και ως «θρησκεία» εδώ, δεν εννοούμε
τις ποικιλώνυμες θρησκείες του κόσμου, οι οποίες είναι ατελή ανθρώπινα
κατασκευάσματα, φορείς πλανών και συχνά ολέθρων, αλλά την Ένσαρκη Αλήθεια, τον
Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο Οποίος ήρθε στον κόσμο, όχι να μας κάνει πιο
«θρησκευόμενους», αλλά να μας συσσωματώσει στο πανάγιο Σώμα Του και να μας
οδηγήσει στη σωτηρία και στην κατά χάριν θέωση!
Εκ του Γραφείου επί των Αιρέσεων
και των Παραθρησκειών
Μητροπόλεως Πειραιώς